سيد محمد حسن بني هاشمي خميني
374
توضيح المسائل مراجع ( فارسي )
( 3 ) فاضل : مشروط بر آن كه از مقدار قرارداد بيشتر نباشد . . زنجانى : مگر در دو صورتى كه در مسأله پيش گذشت . . اراكى : بنا بر احتياط واجب بايد نسبت به مزد كسى كه آنها را تربيت كرده ، با هم مصالحه كنند مگر در صورتى كه به امر و درخواست صاحب زمين به تربيت درختها پرداخته باشد . . ( 4 ) فاضل : مشروط بر آن كه از مقدار قرارداد بيشتر نباشد . . ( 5 ) اراكى : در بعضى از موارد . . ( 6 ) اراكى : توسط او . ( 7 ) خوئى ، تبريزى : چيزى بر صاحب زمين نيست ، بلى اگر خود صاحب زمين درختها را بكند و عيبى در آن پيدا شود ، بايد تفاوت قيمت آن را به صاحب درخت بدهد و صاحب درخت نمىتواند او را مجبور كند كه با اجاره ، يا بدون اجاره ، درخت را در زمين باقى بگذارد . و همچنين صاحب زمين نمىتواند صاحب درختها را مجبور نمايد كه با اجاره يا بدون اجاره درختها در زمين او بماند . ( 8 ) زنجانى : و صاحب درخت يا صاحب زمين نمىتواند ديگرى را مجبور كند كه با اجاره يا بدون اجاره ، درخت را در زمين باقى بگذارد . گلپايگانى ، صافى : اگر مالك آن را كنده باشد ، بايد تفاوت قيمت آن را به صاحب درخت بدهد و هيچ كدام نمىتواند ديگرى را مجبور نمايد كه با اجاره يا بدون اجاره ، درخت را در زمين باقى بگذارد . سيستانى : مسأله مُغارسه آن است كه زمينى را به ديگرى واگذار كند كه در آن درخت بكارد و آنچه عمل مىآيد مال هر دو باشد ؛ و اين معامله صحيح است هر چند احتياط در ترك آن است ، ولى براى رسيدن به نتيجه آن مىتوان معاملهاى انجام داد كه بى اشكال صحيح است ، مثلًا دو طرف به اين نحو با هم صلح و سازش كنند يا اينكه در نهالها با هم شريك شوند ، سپس باغبان خود را به مالك زمين براى كاشتن و تربيت و آبيارى سهم او در مدّت زمانى معين به نصف منافع زمين در آن مدّت اجاره دهد . مسأله اختصاصى بهجت : مسأله 1789 اگر عقد مساقات باطل باشد درختهاى غرس شده ملك كسى است كه نهالها از آن او بوده ، پس اگر مال مالك بوده ، عامل اجرة المثل مىبرد و گر نه مال كسى است كه آنها را كاشته است ، ولى صاحب زمين هم حقّ كندن آنها را دارد ، و در صورت كندن بايد خسارتى را كه بر درختها وارد شده به صاحب درخت بدهد ، و در صورتى كه مالك نمىدانست عقد مساقات باطل بوده ، مىتواند اجرت زمين از اوّل تا آخر ، يا تا زمان كندن درختها و نيز اجرت پُر كردن گودالها را كه در اثر كندن درختها ايجاد مىشود ، از صاحب درخت بگيرد ، ولى نمىتواند صاحب درخت را مجبور كند كه آنها را نكند و به او بفروشد ، و همچنين صاحب درخت حقّ ندارد كه مالك زمين را مجبور كند كه اجازه دهد درختها در زمين او باقى بماند و تنها اجرت زمين را بگيرد .